آسیب لیگامان صلیبی قدامی یکی از آسیبهای شایع زانو در ورزشهایی مانند فوتبال، بسکتبال، والیبال و فوتبال آمریکایی می باشد. به طور کلی، ورزشهایی با حرکات سریع، تغییر جهت سریع (cut / pivot)، پرش و فرود، توقف ناگهانی و یا برخوردی بیشترین خطر را دارند. به ویژه زنان در بسیاری از این ورزشها نسبت به مردان ریسک آسیب بیشتری دارند.
- مکانیسم آسیب ACL
چهار دسته عمده مکانیسم آسیب ACL شامل:
تغییر جهت ناگهانی (change of direction / cutting)
فرود بعد از پرش(landing)
برخورد مستقیم (direct contact)
مکانیسمهای ویژه gear‑inducedمثلاً در اسکی و اسنوبرد
به طور میانگین در ورزشکاران حرفهای،بیشتر پارگیها غیر برخوردی هستند، یعنی بدون تماس مستقیم با بازیکن مقابل.
- علائم و نشانه ها
حس «پاپ» یا صدای «تق» در زمان آسیب
درد ناگهانی در زانو همراه تورم سریع
ناتوانی در تحمل وزن یا راه رفتن پس از آسیب
احساس ناپایداری یا بیثباتی در زانو
محدودیت دامنه حرکتی، خشکی، و ضعف عضلانی پس از التهاب
- تشخیص
بر اساس شرح حال و معاینات فیزیکی شامل تست های اختصاصی برای ارزیابی ثبات زانو
در صورت شک بالینی و یا آسیب همراه (مینیسک، غضروف، لیگامان جانبی)، برای تشخیص دقیق، تصویربرداری MRI توصیه میشود.
- درمان و بازتوانی — رویکرد مبتنی بر شواهد و توصیههای بهروز
با اینکه در گذشته، تقریباً برای همه پارگیهای ACL جراحی پیشنهاد میشد، اکنون تصمیم درمان باید فردی باشد. عوامل مانند سطح فعالیت، نیازهای ورزشی، آسیبهای همراه، ثبات عملکردی و آمادگی روانی مهم هستند. بسیاری از ورزشکاران با بازتوانی ساختارمند بدون جراحی نیز عملکرد خوبی دارند.
بازتوانی باید فازبندی باشد که به ترتیب شامل این موارد می باشد:
کنترل التهاب ، بازگرداندن دامنه حرکتی ، تقویت عضلات (چهارسر/همسترینگ) همراه تمرینات هماهنگی عصب عضله و تعادلی ، تمرینات عملکردی/پلیومتریک و در نهایت بازگشت به ورزش.
تصمیم برای Return-to‑Sport (بازگشت به ورزش/مسابقه) نباید صرفاً بر مبنای زمان باشد: باید براساس معیارهای عملکردی، ثبات مفصل، قدرت، کنترل عصبی–عضلانی و آمادگی فیزیکی/روانی و تایید پزشک باشد.
تشخیص سریع همراه استراحت اولیه و بازتوانی ساختارمند بهترین شانس برای بازگشت سالم پس از آسیب ACL است.
Brukner & Khan’s Clinical Sports Medicine, 6th Edition, 2022 (latest edition in progress) — Chapter: Knee Injuries, ACL Injury & Rehabilitation.
IOC (International Olympic Committee) Consensus Statement on ACL Injuries, Panther Symposium 2021 – Recommendations on ACL reconstruction, rehabilitation, and return-to-sport.
Arundale AJH, et al. Contemporary Principles for Postoperative Rehabilitation and Return to Sport for Athletes Undergoing ACL Reconstruction. Sports Health. 2022;14(5): 485–494. PubMed
Paterno MV, et al. Return-to-Sport Following ACL Reconstruction: Criteria-Based Recommendations. J Orthop Sports Phys Ther. 2022;52(9): 567–579. PubMed
Griffin LY, et al. Epidemiology of ACL Injury: Risk Factors and Sports Involvement. Sports Med. 2023;53: 1207–1220. PubMed
