پیچخوردگی مچ پا از شایعترین آسیب ورزشی است و در ورزشهای همراه با دویدن، جهش و تغییر جهت سریع مانند فوتبال، بسکتبال، والیبال، تنیس و فوتسال شیوع بیشتری دارد.
- مکانیسم آسیب
پیچخوردگی مچ پا غالباً وقتی رخ میدهد که پا دچار Inversion (چرخش به داخل) ناگهانی و غالباً با فشار وزن بدن شود. این وضعیت بهویژه باعث آسیب لیگامانهای جانبی مچ پا بهویژه Anterior Talofibular Ligament — ATFL و Calcaneofibular Ligament — CFL می شود.
عوامل خطری که ریسک این آسیب را بیشتر می کند شامل حس proprioception ضعیف، سابقه پیچخوردگی قبلی، ناهنجاریهای ساختاری مچ پا، کفش نامناسب، سطوح ناهموار، خستگی وگرم نکردن ناکافی می باشند. به ویژه سابقه پیچخوردگی قبلی، یک عامل خطر مهم برای عود ذکر شده به طوری که تقریباً ۷۰٪ ورزشکارانی که یکبار پیچخوردگی شدید داشتهاند، بیشتر مستعد عود هستند.
- علائم و نشانهها
درد ناگهانی در ناحیه خارجی مچ پا
تورم و گاهی کبودی در 24–48 ساعت اول
دشواری یا ناتوانی در تحمل وزن و راه رفتن
در موارد شدید: احساس «بی ثباتی» هنگام حرکت
محدودیت دامنه حرکتی
- تشخیص
شرح حال دقیق: مکانیسم آسیب،شنیدن صدای «پاپ» یا «کلیک»، توانایی تحمل وزن، سابقه آسیب قبلی. معاینه فیزیکی شامل لمس دقیق لیگامانهای خارجی و داخلی مچ پا، بررسی درد روی نقاط خاص (مثلاً ATFL, CFL)) ، تست تحمل وزن، بررسی تورم/ادم، بررسی ثبات مفصلی با تستهای بالینی اختصاصی.
تصویربرداری در صورت لزوم: طبق گایدلاینها، براساس قوانینو Ottawa ankle rule و در صورت شک به شکستگی، رادیوگرافی درخواست خواهد شد.
اگر پس از ۵–۷ روز درد یا بی ثباتی کاهش نیافت یا شک به تشخیص های دیگر باشد، تصویربرداری پیشرفتهتر مانند MRI یاCT توصیه میشود.
- درمان و بازتوانی
در 72 ساعت اول: اقدامات محافظتی، کاهش التهاب و درد ، یخ گذاری، استفاده از باند کشی و بالا نگهداشتن عضو، در صورت نیاز بریس جهت بی حرکتی.
پس از فاز حاد: تمرینات ورزشی جهت اعاده دامنه حرکتی، تقویت عضلات ثباتدهنده مچ پا، تمرینات تعادلی و proprioceptive، و بازگشت تدریجی به وزنگذاری کامل.
استفاده از بریس یا tape در موقع فعالیت یا بازتوانی اولیه به منظور کاهش ریسک عود توصیه می شود.
تمرین هماهنگی عصب – عضله و تعادلی ( wobble-board) بخش مهمی از پیشگیری از عود و بیثباتی مزمن است.
درمان جراحی معمولاً فقط در مواردی است که پس از بازتوانی مناسب، بیثباتی مزمن یا آسیب شدید باقی بماند.
منابع
Bahr R., Krosshaug T. Understanding injury mechanisms: a key component of preventing injuries in sport. Brukner & Khan’s Clinical Sports Medicine, 5th Edition, 2022.
Fong D.T.P., Hong Y., Chan L.K., Yung P.S.H., Chan K.M. A systematic review on ankle injury and ankle sprain in sports. Sports Medicine. 2007;37:73–94.
Hertel J. Functional anatomy, pathomechanics, and pathophysiology of lateral ankle instability. J Athl Train. 2002;37:364–375.
Wikstrom E.A., Brown C.N. Sensorimotor deficits in functional ankle instability and implications for injury risk. Scand J Med Sci Sports. 2014;24:45–57.
