دررفتگی شانه شایعترین دررفتگی مفصلی در پزشکی ورزشی است. این آسیب در ورزشهایی که نیازمند تماس بدنی، پرتاب، یا ضربه با سرعت بالا هستند بیشتر رخ میدهد. شیوع بالاتری در ورزشهای برخوردی مانند اگبی، فوتبال، هندبال، بسکتبال و نیز در ورزشهای بالای سر (overhead) مانند والیبال، بیسبال و تنیس گزارش شده است.
- مکانیسم آسیب
شایعترین مکانیسم دررفتگی شانه در ورزش:
۱. دور شدن دست از بدن همراه چرخش خارجی( External Rotation + Abduction)
این وضعیت سبب ایجاد فشار زیاد بر لبه قدامی-تحتانی گلنوئید میشود و معمولاً منجر به دررفتگی قدامی
و آسیب لبروم میگردد.
۲. زمینخوردن روی دست کشیده
باعث انتقال نیرو به مفصل شانه و بیثباتی قدامی میشود.
۳. ضربه مستقیم به پشت شانه
در ورزشهای برخوردی یا سقوط از ارتفاع دیده میشود.
دررفتگی خلفی کمتر شایع است و معمولاً با انقباض ناگهانی عضلانی یا ضربه مستقیم به قدام شانه رخ میدهد (مثلاً در ورزشهای وزنهبرداری، الکتروشوک و تشنج).
- علائم و نشانهها
درد شدید و ناگهانی
تغییر شکل واضح شانه
ناتوانی در حرکت دادن بازو
نگهداشتن بازو در وضعیت ثابت
کاهش حس روی ناحیه شانه و بازو در صورت آسیب عروقی عصبی
- تشخیص و روشهای ارزیابی
۱. ارزیابی بالینی
تمرکز برمشاهده ، لمس ،ارزیابی حرکتی و تست ارزیابی عروقی عصبی
۲. تصویربرداری
X-ray ضروری قبل و بعد از جااندازی، برای بررسی جهت دررفتگی و شکستگیهای همراه
MRI پس از کاهش درد، برای تشخیص آسیب لبروم و بررسی آسیبهای روتاتورکاف
CT Scan برای بررسی دقیق ضایعات استخوانی
- درمان و توانبخشی
۱.جااندازی
جااندازی بسته با رعایت دقت در ارزیابی آسیب عصب آگزیلاری.
۲. بیحرکتی
1 تا 3 هفته در اسلینگ
۳. توانبخشی مرحله به مرحله
فاز اول- کنترل درد و التهاب : یخ گذاری، تمرینات ایزومتریک، بازیابی تدریجی دامنه حرکتی بدون درد
فاز دوم- تمرینات عضلات پایدارکننده کتف
فاز سوم- تمرینات عملکردی
فازچهارم- بازگشت تدریجی به ورزش در صورت داشتن دامنه حرکتی کامل، قدرت حداقل 90٪ سمت مقابل، عدم احساس بیثباتی و آزمونهای عملکردی اختصاصی هر رشته ورزش
درمان جراحی
در موارد مانند دررفتگی مکرر، ورزشکاران برخوردی حرفه ای و ضایعات لبروم توصیه می شود.
- پیشگیری
تقویت عضلات روتاتورکاف، تقویت عضلات کتف، تمرینات حس عمقی و کنترل عصبی-عضلانی، آموزش تکنیک صحیح در ورزشهای پرتابی، برنامههای اختصاصی برای ورزشکاران برخوردی
: منابع
Brukner & Khan’s Clinical Sports Medicine, 5th Edition.
Chapters: Shoulder Injuries, Glenohumeral Joint Instability.
Orthopaedic Sports Medicine (Brotzman & Wilk), 4th Edition.
Section: Shoulder Dislocations & Instability.
The IOC Manual of Sports Injuries and Illnesses, 2021.
Section: Shoulder Instability in Athletes.
DeLee & Drez’s Orthopaedic Sports Medicine, 5th Edition.
Chapters on Anterior Shoulder Instability, Bankart Lesions, Hill-Sachs.
American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) Clinical Practice Guidelines
Management of Glenohumeral Instability.
American College of Sports Medicine (ACSM) – Sports Medicine Guidelines
Return-to-Play decision-making in shoulder instability.
